Onderduik, verraad en verzet

Onderduik, verraad en verzet in de Jordaan

Sinds 2013 organiseert Stichting Jordaanmuseum in samenwerking met het 4 en 5 mei comité Amsterdam bijeenkomsten in het kader van Huizen van verzet, Open Joodse huizen en Vrijheids-maaltijden.
Tijdens deze bijeenkomsten zijn onderwerpen besproken die voor geschiedschrijving van de Jordaan van groot belang zijn. 

Onderduik

Kosjer Schafthuis, De Eerste Aanleg, Elandsgracht 106

Rebekka Oppenheijm-de Vries, staand in de deuropening, is vermoord in Auschwitz. Naast haar ‘meneer Boeken’. Daarnaast haar twee kleindochters, Saartje links en Rebecca rechts. Beiden overleefden de verschrikkingen. Journalist Max Arian is de zoon van Rebecca Witteboom (rechts). Moeder en zoon konden onderduiken in Limburg.

De werkdag  van Rebekka (Bekka) Oppenheijm-de Vries begon om 4.00 uur in de ochtend, tegelijk met de aan de Marnixstraat grenzende groente- en fruitmarkt. ‘Christenklanten’ kwamen vooral op de vrijdagen vis halen. Zij woonde  achter de winkel en haar dochter, schoonzoon en hun twee kinderen Saartje en Rebecca Witteboon op 1-h.

In samenwerking met Max Arian en zijn nicht Marjon de Klijn organiseerde het Jordaanmuseum in 2013 in café De Eland een herdenkingsbijeenkomst met aansluitend een wandeling.
Max Arian vertelde dat Hein Papavoine, die een groentewinkel had op de hoek Elandsstraat 121/ Hazenstraat, meteen na de eerste razzia met zijn handkar naar de Weesperstraat ging om hen te halen. Hein zei: ‘Ik laat jullie niet weghalen.’ Papavoine heeft de familie ondergebracht op Elandsstraat 100 bg en 100 2h.
Max Arian: ‘Hein Papavoine heeft ons gered, en dat deed hij samen met caféhouder Leurink (destijds exploitant van wat nu café Saarein is).

5 mei 2016 Nakomelingen van de familie Weiss en van de familie De Oude

De sinti-familie Weiss bracht in 2016 een muzikaal eerbetoon  aan hun onderduikfamilie De Oude.
De familie De Oude was destijds een uitgebreide familie die op meerdere e adressen in de Vinkenstraat woonde.  Midden in de oorlog vluchtte de familie Weiss voor de razzia’s. Tot uiterste nood gedreven reisden ze van Den Haag naar Amsterdam en zes familieleden klopten aan bij een van hen. 
Tiny, Greet en Griet de Oude, nakomelingen van de familie De Oude waren aanwezig bij dit eerbetoon, dat plaatsvond in Palmstraat 92A waar het Jordaanmuseum destijds was gehuisvest.

Verraad

De kolenzaak van de vader van Eddie Bruijnes, nu in de 80 jaar oud, was op de hoek Lijnbaansgracht 33/ Goudsbloemstraat. Eddie Bruijnes is er geboren en getogen en kent de ins-en-outs van dit stukje Jordaan: ‘Er gebeurden rare zaken in de buurt. In de oorlog liepen er veel Duitsers. Onderduikers uit de buurt haalden stiekem bij café Ko Meijer een pilsje. Tussenbeide kwam een NSB-er in burger ook een biertje drinken. Die gaf informatie door. Daarna kwamen de overvalwagens de buurt in.
In de Goudbloemstraat, net om de hoek van de Kolenzaak van Bruijnes, woonde Kees Botter en boven hem zijn broer Wim. Die broers keken elkaar niet meer aan. Kees was een fijne vent, maar Wim en zijn vrouw Marie waren NSB-ers. Zij verraadden iedereen in de buurt. Na de oorlog dorst zij niet meer in Amsterdam te komen. Zij is in Groningen vis gaan venten. Wim heeft in de bak gezeten en was daarna altijd hartstikke dronken. Als je hem tegen kwam – niet in de Jordaan want daar dorst hij ook niet meer te komen – dan riep je: ‘Hé Willem.’ Dan keek hij je aan ….en zag je: ‘Hij is de weg kwijt.”

Verzet

Vierenveertig  gevallen kameraden

Lijst Jan de Vries, Gevallen Kameraden
Jan de Vries, 1902-1984 - samensteller lijst

Tijdens de bijeenkomsten werd indringend duidelijk dat nabestaanden van verzetsmensen worstelen met de vraag of hun dierbaren, veelal communisten, zijn opgepakt en op transport gesteld als represaille voor het uitroepen van de Februaristaking op de Noordermarkt.
Aanknopingspunten voor dit onderzoek  biedt de lijst Jan de Vries (1902–1984). Hij overleefde verschillende “concentratiekampen” en herdacht vierenveertig ‘gevallen kameraden’ met het opstellen van een lijst namen en adressen – vrijwel alle in de Jordaan.

Willem Buurman, 1899 - 1944 Auschwitz
Willem Cerneus, 1909-1942, Gross Rosen
Pieter de Hondt, 1900 - 1942 Amersfoort
Cornelis Marinus, 1909 - 1944 Natzweiler
Chris Weeling, 1902 - 1942 Gross Rosen