Tijdelijke tentoonstellingen

Tijdelijke tentoonstellingen

Op verschillende locaties in de Jordaan werden en worden tijdelijke tentoonstellingen gehuisvest.

In voorbereiding: Fotoportretten van Mark Kohn
Nakomelingen van bewoners van gangen


Nog te zien: Werksters en dienstmeisjes

Foto G.H. Breitner – Bijzondere Collecties, Universiteitsbibliotheek Leiden

De Rietvinck, Vinkenstraat 185
Te zien zijn verhalen en foto’s van dienstmeisjes en werksters, veelal beschikbaar gesteld door hun nakomelingen. Zoals Suzanna Jansen, schrijfster van Het Pauperparadijs, een familiegeschiedenis.

Te zien zijn ook foto’s die George Hendrik Breitner van dienstmeisjes maakte toen hij tussen 1893 tot 1899 een atelier had op het adres Lauriergracht 8.
Deze tentoonstelling maakte tijdens het ‘jubeljaar’ 2014 – viering toekenning UNESCO-status aan de Grachtengordel – zichtbaar hoeveel de grachtengordel te danken heeft aan de Jordaan.


Archief: overzicht eerdere exposities


2016: Fotograaf Hans Gilberg

Affiche ontwerp Eliane Beyer

Jordaanmuseum, Palmstraat 92A
De tentoonstelling van 32 portretten van fotograaf Hans Gilberg werd geopend door Hans Rooseboom, conservator fotografie van het Rijksmuseum. De getoonde foto’s waren gepubliceerd in het boek Volk bij den weg (1937), zonder vermelding van de locaties en de namen van de geportretteerden.

Gilberg werd geboren in Braunschweig (Duitsland). In 1929 kwam hij naar Nederland en vestigde zich als fotograaf in Zeist, waar hij trouwde met dichteres Helena Wolthers (1909-1998). Samen met zijn vrouw opende hij Atelier Gilberg. Helena hielp hem bij het ontwikkelen en afdrukken van de foto’s. 

Volk bij den weg wilde in woord en beeld een breder publiek nader kennis laten maken met mensen die ‘in stad en land’ op straat werkten of zwierven. Zo hoopte men vooroordelen weg te nemen en sociaal-culturele afstanden te overbruggen, ‘omdat deze wereld van het “volk bij den weg” een integreerend bestanddeel uitmaakt van onze menschelijke levenswerkelijkheid’, zoals Roel Houwink in zijn inleiding schreef.

Kenmerkend voor Gilbergs foto’s is dat hij in veel opnamen de persoon centraal stelt en niet de ‘categorie’ waar hij of zij toe behoort. Daardoor wist bijvoorbeeld niemand dat er in deze serie Jordanesen voorkomen. Totdat Stijntje Exman-Assen vertelde dat één van de geportretteerden haar in 1851 geboren overgrootmoeder is. Zij noemde ook de namen van andere buurtgenoten uit die tijd: Vrolijk, Tossijn, Lammers…

In de jaren dertig maakte Hans Gilberg met zijn Leica-kleinbeeldcamera in Nederland fotoseries voor in totaal vijf boeken:

  • Verdwijnend volk, Amsterdam, U.M. Holland (1935) 30 foto’s
  • Groot-Nederlands Boerenboek, Nijkerk, G.F. Callenbach (1936) 52 foto’s
  • Verhalen uit het Land van Bartje, Nijkerk, G.F. Callenbach (1936) 10 foto’s
  • Volk bij den weg, Nijkerk, G.F. Callenbach (1937) 32 foto’s
  • Moeder en kind, Nijkerk, G.F. Callenbach (1938) 12 foto’s

De boeken kwamen tot stand onder redactie Roel Houwink, Anne de Vries, P.J. Meertens en P.H. Ritter jr, in samenwerking met schrijvers als M.J. Brusse, Antoon Coolen, A. den Doolaard en Hendrika Kuyper-Van Oordt.


2016: Bij ons in de Jordaan
Foto’s gemaakt door kinderen van de Theo Thijssenschool

Opening tentoonstelling 27 mei 2016 Foto Mieke Krijger

Kinderen van de Theo Thijssenschool fotografeerden hun geliefde plek in de Jordaan en schreven daarbij een verhaal. Een jury koos per klas een foto en het erbij horende verhaal. Tweeëntwintig foto waren te zien op de bel-etage van de museumwoning, Palmstraat 92A, waarin het Jordaanmuseum gedurende 14 maanden was gehuisvest.


2015-2016: Etalage Buurtzorg, Willemsstraat 23

Schuin tegenover Het Gangenproject in de Willemsstraat is op nummer 23 Buurtzorg gehuisvest. Die locatie is historisch want hier woonde van 1825 tot zijn dood in 1869 Jacobus Mens. Deze vurige Oranjeklant was in 1857 medeondertekenaar van het verzoekschrift de Goudsbloemgracht om te dopen in ‘Willemstraat’. Jacobus Mens was huisjesmelker en hij werd bekend onder de bijnaam Bokkebek.
In de etalage van Buurtzorg hangt een deur van een servieskast die gevonden is op de zolder van dit pand. Zo’n kast is ook te zien op de getoonde foto van een woonkamer, gemaakt rond 1921. Onder die servieskasten waren turfkasten waarin gedroogd veen werd bewaard om het fornuis te stoken. Gekookt werd op een petroleumstel en het licht kwam van een olielamp.
De etalage is ‘s avonds verlicht. Dan trekt een fotoboek, dat rond 1898 werd samengesteld, de aandacht. Het boek is opengeslagen op de pagina’s waarop foto’s te zien zijn van forten in de Willemsstraat en de Lindengracht. Deze forten waren vervallen tot krotten en sloppen en werden rond 1898 onderzocht door de Gezondheidsdienst van de Gemeente. Eind 1912 liet de gemeente veel woningen afgekeuren en bordjes onbewoonbaar verklaarde woning op de gevels spijkeren. Die borden geplaatst in 1912 hingen in de jaren zeventig nog steeds op menig huis in de Jordaan.


2014: Rijwielhandel in verzet

Tentoonstelling Presto 4 mei 2014-vitrine1-75dpiPresto Cycle Sport, Haarlemmerstraat 76. De tentoonstelling werd ingericht ter gelegenheid van de herdenking 4 mei: Open Huizen van Verzet.
Enkele weken voor  dat de herdenking plaatsvond werd een tas vol documenten en fotoalbums van Evert Stroober (1919-1999) geschonken. Een selectie uit deze documenten en foto’s werden in de winkel van Presto tentoongesteld. Deze geven inzicht in gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog op en rond de Haarlemmerstraat.
Evert Stroober en zijn vader waren actief in de Luchtbescherming – zij gebruikten deze organisatie als dekmantel voor verzetsactiviteiten. De werkplaats van de fietsenwinkel Presto, indertijd gevestigd in een gang, rechts van hun winkel  Haarlemmerstraat 51, werd een ontmoetingsplek voor het verzet.
Vader en zoon Stroober waren betrokken bij het geven van onderdak aan vluchtelingen en onderduikers, de organisatie van de Februaristaking, bevrijdingsacties van gevangenen, weghalen van dynamiet onder het Centraal Station, het organiseren van voedsel voor onderduikers en buurtbewoners, etc.


2010: Foto tentoonstelling Lenie Kneppers

Tante Nol bekijkt vanuit haar raam op 3-hoog in de Boomstraat het leven in de Jordaan (1987)

Advocatenkantoor Croon & Davidovich
Herengracht 420
Fotograaf Lenie Kneppers slaagde erin om via ongedwongen portretten de ‘echte’ en de ‘nieuwe’ Jordaners vast te leggen in de intimiteit van hun eigen woning. De foto’s geven een zeldzaam kijkje binnenskamers, want ‘bij de Jordaner kom je niet zo maar over de vloer’. Naast de diverse woonkamers completeren de kleine winkels en ambachtelijke bedrijfjes het zo typerende beeld van de Jordaan.


2009: Tentoonstelling en manifestatie Edisontheater

De plannen om het theater te slopen was de aanleiding voor het Jordaanmuseum in samenwerking met Architectenbureau Sarlemijn, het ROC, het lokale bedrijfsleven en omwonenden een tentoonstelling en een manifestatie te organiseren. Voor de tentoonstelling stelde Sarlemijn zijn studio in de Lijnbaansstraat beschikbaar.
Christoffel Sarlemijn onderzocht de bouwhistorie van het pand dat in 1914 was gebouwd en zo’n 500 zitplaatsen telde. Zijn zoon Geert Jan maakte een maquette van het theater. Het Jordaanmuseum was verantwoordelijk voor de presentatie van documenten over de revue’s en films die er waren te zien en de kunstenaars die er optraden. Mieke Krijger spoorde de kleinkinderen op van de familie Wens die generaties lang bij het theater werkten als portier, lokker, schoonmakers. Deze familie exploiteerde ook de kantine, gevestigd in een Amsterdamse School pand naast het theater in de Lijnbaansstraat.

Affiche-nieuwsbrief 09.09.2009Affiche-nieuwsbrief 09.09.2009 verso


Portretten in de Jordaan

Tijdens Open Ateliers Jordaan stelde Ons Genoegen, Elandstraat, een zaal beschikbaar waar het Jordaanmuseum historische fotoportretten exposeerden en portretten die Anke Louwers en Jaap Capteyn hadden gemaakt.